Stany Zjednoczone widziały wiele recesji w ciągu 242 lat istnienia kraju, ale żadna nie dorównuje Wielkiemu Kryzysowi i finansowym zniszczeniom, jakie pozostawił po sobie.
Wielki Kryzys trwał w latach 1929-1941, choć niektórzy twierdzą, że jego prawdziwy koniec nastąpił pod koniec II wojny światowej. Jest on postrzegany jako największa katastrofa finansowa XX wieku, a jedynym wydarzeniem, które choćby zbliżyło się do jego katastrofalnego charakteru, była Wielka Recesja z końca XXI wieku. Jak mogło dojść do tak monumentalnego załamania gospodarki?
Co spowodowało Wielki Kryzys?
Jako że recesja na ogromną skalę zdewastowała kraj (a następnie cały świat), trudno jest wskazać jedną winę za Wielki Kryzys. Złożyło się na niego wiele czynników, które w ciągu dekady doprowadziły do ekonomicznej nędzy.
Istnieje kilka teorii na temat tego, jak doszło do załamania gospodarki, ale najbardziej oczywistym wydarzeniem, które zwiastowało zagładę i zapoczątkowało depresję, był krach na giełdzie, który miał miejsce w październiku 1929 r.
1929 Stock Market Crash
24 października 1929 r. stał się znany jako Czarny Czwartek. Na początku tego dnia Dow Jones Industrial Average spadł o 11%. Spanikowani inwestorzy zaczęli sprzedawać swoje akcje w bezprecedensowej ilości; Dow stopniowo spadał od swojego szczytu na początku września tego roku i inwestorzy obawiali się najgorszego.
Czarny czwartek nie był jednak najgorszy. W ten czwartek Dow zamknął się na poziomie 299,47. W dniu 28 października, znanym jako Czarny Poniedziałek, spadł o 13% do 260,64. Nastąpiła dalsza panika, a następnego dnia – Czarny Wtorek – rynek spadł jeszcze bardziej. Na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych zapanowało pandemonium i nic nie było w stanie powstrzymać paniki i natychmiastowego impulsu inwestorów do sprzedaży swoich akcji, aby nie dopuścić do dalszego spadku.
Tego dnia w obrocie znalazło się ponad 16 milionów akcji, a rynek spadł o kolejne 12%. Tylko w ten poniedziałek i wtorek utracono ponad 30 miliardów dolarów wartości akcji. W następstwie tych trzech katastrofalnych dni Dow będzie nadal spadał przez 3 lata.
Wiara w gospodarkę została zachwiana. Wall Street i banki nie były już postrzegane jako wiarygodne. Wiele osób odmówiło zainwestowania pieniędzy w akcje, wybierając zamiast tego zakup złota.
Gdyby się przyjrzeć, istniały oznaki, że rynek Ryczących Lat 20-tych był nie do utrzymania. Produkcja zaczynała zwalniać, a bezrobocie zaczynało rosnąć. Ale ta sama rzecz, która spowodowała te problemy, była tą samą rzeczą, która pomogła zyskom korporacyjnym, które doprowadziły ludzi do wiary w giełdę: nierówność dochodów.
Równość dochodów
Oczywiście, krach na giełdzie nie dzieje się sam z siebie, zupełnie znikąd. Istniało kilka problemów z gospodarką, których wielu nie dostrzegało, a co ważniejsze, wielu innych ignorowało.
Jeden z głównych problemów ekonomicznych tamtych czasów jest jednym z tych, które do dziś mają ogromny wpływ na Amerykę: Nierówność dochodów. Badania profesora z UC Berkeley, Emmanuela Baeza, sugerują, że Amerykanie z górnego 1% dochodu w 2012 roku mieli najwyższy procent dochodu narodowego od 1928 roku. W 1928 r. górny 1% stanowił aż 19,6% dochodu narodowego.
Wzrost gospodarczy nieuchronnie uległby zahamowaniu. Ryczące lata dwudzieste oznaczały duże zatrudnienie przez całą dekadę, ponieważ przemysł rozwijał się szybko, ale płace pracowników nie wzrosły w takim samym stopniu, jak zyski korporacji. Produkty były wytwarzane, ale wielu nie było już w stanie sobie na nie pozwolić. Wydatki zwolniły, co odegrało rolę w spadku cen akcji.
Ustawa Smoot-Hawley Tariff Act
Taryfy. Brzmi znajomo? Ustawa Smoot-Hawley Tariff Act została po raz pierwszy przedstawiona Kongresowi w 1929 roku i stała się oficjalnym prawem w 1930 roku po krachu giełdowym.
Akt ten miał pomóc chronić amerykańskich farmerów przed zagraniczną konkurencją poprzez wprowadzenie polityki protekcjonistycznej, ale okazał się wielkim niewypałem. Taryfy zostały ostrzeżone przed podpisaniem ustawy, natychmiast stały się niepopularne i szybko spotkały się z odwetem. Inne kraje również zwiększyły swoje taryfy, a handel między narodami spadł na kilka lat.
Odwrót od Smoot-Hawley Tariff Act zaszkodził nie tylko Stanom Zjednoczonym, ale i światowej gospodarce, i mógł pogłębić depresję.
Rezerwa Federalna
Niektórzy ekonomiści uważają z perspektywy czasu, że niektóre decyzje podjęte przez Rezerwę Federalną odegrały rolę w pogorszeniu się sytuacji gospodarczej, a były prezes Rezerwy Federalnej Ben Bernanke jest jednym z nich.
Niektórzy twierdzą nawet, że to właśnie dzięki Rezerwie Federalnej doszło do depresji, i że gdyby była ona bardziej aktywna i agresywna, można by ją utrzymać na poziomie recesji. Rezerwa Federalna nie udzieliła pomocy bankom i tysiące mniejszych z nich upadło, po części dlatego, że Fed odmówił stworzenia większej ilości gotówki, gdy podaż pieniądza się zmniejszyła. Różniło się to znacznie od działań Fedu z lat dwudziestych, który przez całą dekadę obficie zwiększał podaż pieniądza.
Skutki Wielkiego Kryzysu
Przez wiele lat, gdy jedna choroba gospodarcza po drugiej nawiedzała kraj, obywatele amerykańscy byli pozostawieni w fatalnych warunkach, z kiepską pracą i zarobkami. Wielu nie miało już oszczędności. Ciężka susza nawiedziła południowe równiny, powodując niesławną miskę pyłową. Oznaczało to, że wielu amerykańskich farmerów, nie dość, że ucierpiało z powodu ceł i spadku obrotów handlowych, to jeszcze nie miało już ziemi nadającej się do uprawy.
Jakie były inne poważne skutki Wielkiego Kryzysu?
Skok bezrobocia
Jak wspomniano wcześniej, płace wielu pracowników tuż przed depresją nie były wysokie. Gdy banki nie były w stanie zapewnić ludziom oszczędności, a firmy się rozpadały, poziom bezrobocia wzrósł do niepokojących rozmiarów.
Wielki Kryzys rozpoczął się od wzrostu stopy bezrobocia, ale wciąż nie przekraczała ona 10%. Jednak gdy depresja osiągnęła swój punkt kulminacyjny, znacznie się pogorszyła. W 1932 roku stopa bezrobocia przekroczyła 20%, a w 1933 roku wynosiła już około 25%.
Poziom bezrobocia nie osiągnął już tak wysokiego poziomu przez resztę depresji, ale wciąż przekraczał 10% aż do początku lat 40-tych, kiedy to Stany Zjednoczone przystąpiły do II wojny światowej.
Banki zawiodły
Po krachu na rynku zaufanie i wiara w amerykański system finansowy praktycznie nie istniały, co miało ogromny wpływ na banki. Wielu Amerykanów zaczęło wyciągać z banków pieniądze, które im zostały, woląc je gromadzić lub kupować złoto. Konta bankowe były masowo wycofywane, a banki nie miały wystarczającej ilości gotówki, aby pokryć wszystkie wypłaty.
Przebiegi bankowe takie jak te są dokonywane przez deponentów w nadziei na odzyskanie swoich pieniędzy, zanim banki całkowicie upadną w najgorszym scenariuszu; w tym przypadku najgorszy scenariusz stał się rzeczywistością i ponad 9000 banków upadło. Rezultatem były miliardy dolarów, których deponenci nie byli w stanie odzyskać.
Wybór Franklina Delano Roosevelta
Ciężko byłoby przypisać załamanie gospodarcze jednej osobie, ale Herbert Hoover, jako prezydent podczas krachu na giełdzie, ustawy Smoot-Hawley Tariff Act i 9000+ upadających banków, był dość łatwą postacią do wskazania.
Jako twarz kraju w wielkim chaosie, Hoover miał pod górkę w walce o reelekcję i został łatwo pokonany przez Franklina Delano Roosevelta. Roosevelt prowadził kampanię na rzecz zmian, a po depresyjnej administracji Hoovera Amerykanie byli na nie gotowi.
Co zakończyło Wielki Kryzys?
Istnieje wiele teorii na temat tego, co zakończyło Wielki Kryzys, a jedną z nich jest to, że kiedy Roosevelt objął urząd, natychmiast zaczął wdrażać politykę, która była częścią tego, co miało być znane jako „Nowy Ład”
Nowy Ład
Pierwszy Nowy Ład rozpoczął się w 1933 roku i skupił się na gospodarce, bankach i rolnikach, próbując wzmocnić ich najsłabsze punkty. Emergency Bank Act próbował ustabilizować system bankowy po tysiącach upadków, podczas gdy Agricultural Adjustment Act i Emergency Farm Mortgage Act miały na celu uratowanie rolników, ich gospodarstw i upraw. Pierwszy Nowy Ład pomógł również położyć kres prohibicji i połączyć projekty robót publicznych, takie jak Civilian Conservation Corps.
Po kilku latach uchwalania inicjatyw mających na celu ratowanie przedsiębiorstw i przemysłu, w 1935 roku rozpoczął się „Drugi Nowy Ład”. Inicjatywy te miały na celu pomoc biednym, bezrobotnym Amerykanom zmagającym się z problemami. Niektóre programy nadal pomagały rolnikom, nawet płacąc im za sadzenie określonych upraw. Inne miały na celu poprawę warunków dla pracowników, jak National Labor Relations Act. Być może jednak najważniejsze jest to, że Drugi Nowy Ład wprowadził w życie ustawę o ubezpieczeniach społecznych. W drugiej kadencji FDR-u kilka programów było potocznie nazywanych częścią „Trzeciego Nowego Ładu”. Programy te pomogły sfinansować przystępne cenowo mieszkania i dać pracownikom wynagrodzenie za nadgodziny.
Te programy, a także wiele innych, które FDR wprowadził w życie, pobudziły gospodarkę i pomogły obniżyć stopę bezrobocia.
II wojna światowa
Niektórzy twierdzą, że to II wojna światowa zakończyła Wielki Kryzys. Wydatki rządowe znacznie wzrosły, gdy Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny, a bezrobocie spadło poniżej 1 miliona bezrobotnych Amerykanów. Amerykańscy żołnierze wrócili do domu z boomem gospodarczym.
Wielki Kryzys na osi czasu
Wielki Kryzys trwał ponad dekadę, choć najgorszy był w latach 1929-33. Polityka Nowego Ładu pomogła przywrócić gospodarkę na właściwe tory, choć w 1937 r. nastąpiła krótka recesja.
![Image placeholder title](https://www.thestreet.com/.image/c_limit%2Ccs_srgb%2Cq_auto:good%2Cw_700/MTY3NTQxNDAyMTQ3Njk0NDc4/image-placeholder-title.png)
The years of the Great Depression presented great turmoil for the country and the world. After that struggle, lessons had to be learned by the government and the Federal Reserve on how to avoid letting a recession turning into a depression of that magnitude ever again.